Jak śnienie staje się drogą do wewnętrznej przemiany?

Psychoterapia oparta o sny w ujęciu psychologii procesu

Wstęp

Sny od wieków fascynują ludzkość – pojawiały się w mitach, rytuałach, tradycjach religijnych i systemach filozoficznych jako bramy do innego wymiaru istnienia. Współczesna psychoterapia również sięga po sny jako narzędzie poznania psychiki. Jednym z nurtów, który wyjątkowo głęboko i oryginalnie pracuje ze snami, jest psychologia procesu, stworzona przez Arnolda Mindella – fizyka, psychoterapeutę i analityka jungowskiego.

W psychologii procesu sen nie jest jedynie symbolicznym przekazem ukrytych treści czy nieświadomych pragnień – to żywa, dynamiczna informacja, która może nas prowadzić do zmiany, uzdrowienia i poszerzenia tożsamości. W tym ujęciu sny są nie tylko przedmiotem analizy, ale przede wszystkim procesem do przeżycia i uświadomienia.

Czym jest psychologia procesu?

Psychologia procesu (ang. Process Oriented Psychology) to interdyscyplinarna metoda pracy z psychiką i ciałem, łącząca elementy psychologii analitycznej C.G. Junga, psychologii humanistycznej, szamanizmu, fizyki kwantowej, pracy z ciałem, terapii systemowej i teorii snu. Jej twórca, Arnold Mindell, rozwijał tę metodę od lat 70. XX wieku, początkowo jako rozszerzenie jungowskiej pracy ze snami.

Główne założenia psychologii procesu:

• Każde doświadczenie ma znaczenie – objawy fizyczne, konflikty, sny, wizje czy „dziwne” zdarzenia są nośnikami informacji o naszym potencjale i kierunku rozwoju.

• Śnienie dzieje się cały czas – nie tylko w nocy, ale i w ciągu dnia, w postaci synchroniczności, fantazji, przejęzyczeń, ciała, emocji.

• Podążanie za procesem – terapeuta nie „naprawia” pacjenta, ale podąża za sygnałami, które ujawniają się w różnych kanałach świadomości.

• Rola świadomości – proces terapeutyczny polega na zwiększaniu świadomości i integracji treści marginalizowanych przez codzienną tożsamość.

Sen jako proces: nie tylko symbol, ale doświadczenie

W tradycyjnych podejściach do snu (np. psychoanalizie) sen jest często analizowany jako zakodowany przekaz, który trzeba „rozszyfrować”. Tymczasem psychologia procesu traktuje sen jako proces rozwojowy, który może zostać przeżyty i zintegrowany w tu i teraz.

Sen nie jest zamkniętą historią – to komunikat z nieświadomej części nas, który zawiera potencjalną zmianę lub przesunięcie świadomości. Przykład: jeśli śnimy o ataku dzikiego zwierzęcia, nie chodzi tylko o lęk, ale może o potrzebę kontaktu z dziką, instynktowną siłą, którą nasza codzienna tożsamość marginalizuje.

Psychoterapia oparta o sny w tym ujęciu nie polega więc na interpretacji symboli, ale na eksploracji snu jako żywego doświadczenia. Terapeuta i klient wspólnie „wchodzą” w sen, przeżywają jego elementy, odgrywają je, szukają ich przejawów w ciele, emocjach, głosie, ruchu.

Przykład pracy ze snem

Wyobraźmy sobie, że osoba śni, iż goni ją ogromna fala tsunami. Budzi się przerażona. Tradycyjna analiza mogłaby mówić o zalewających emocjach, nieprzepracowanym lęku. W psychologii procesu sen ten może być okazją do doświadczenia „tsunami” jako energii, która chce się zamanifestować.

Terapeuta zaprosi osobę do:

• Wejścia w rolę fali
  
  Co czuje ta fala? Jaka jest jej intencja? Może nie chodzi o zniszczenie, ale o oczyszczenie?
  
• Przeżycia emocji
  
  Gdzie w ciele czuć falę? Może jest napięcie w brzuchu? Może drżenie w nogach?
  
• Ruchu i dźwięku
  
  Jak porusza się fala? Jak brzmi? Czy można wyrazić ją ruchem lub głosem?
  
• Integracji
  
  Jakie jakości wnosi fala do życia śniącego? Może siłę, ekspresję, głębokość?

W ten sposób sen staje się mapą transformacji, a nie tylko opowieścią do zrozumienia.

Role snu i tożsamość: kto jest kim w śnie?

Psychologia procesu wprowadza pojęcie struktur tożsamościowych: nasza codzienna tożsamość (ang. primary identity) i to, co ją przekracza – aspekty marginalizowane, nieświadome, często pojawiające się właśnie w snach (ang. secondary processes).

Każdy element snu – osoba, zwierzę, przedmiot, zjawisko – to rola, którą można odegrać i poznać. Klient może „stać się” postacią ze snu i odkrywać jej perspektywę.

Przykład

Sen: „Stoję na pustkowiu, widzę starą kobietę, która śmieje się szyderczo”.

Praca:

• Kim jest stara kobieta? Co czuje? Jak widzi śniącego?
• Co śniący czuje wobec niej? Może lęk? Niechęć?
• Jakie jakości reprezentuje ta postać? Mądrość, złość, szaleństwo, intuicję?

To wszystko prowadzi do pytania: jakie części siebie odrzucam, a które mogę przyjąć, by stać się pełniejszym człowiekiem?

Kanały informacji: jak sen przejawia się w rzeczywistości?

Psychologia procesu wyróżnia różne kanały świadomości, którymi może ujawniać się sen również w ciągu dnia:

• kanał wizualny – obrazy, wyobrażenia, kolory;
• kanał ruchowy – odczucia w ciele, ruch, gesty;
• kanał słuchowy – głosy, tony, słowa, melodie;
• kanał relacji – sposób bycia z innymi;
• kanał świata zewnętrznego

– synchroniczności, „dziwne zdarzenia”.

Sen nie kończy się wraz z porankiem – jego „duch” może być obecny cały dzień, wpływać na relacje, wybory, emocje. Uważność na te kanały pozwala pogłębić świadomość śnienia na jawie – tzw. świadome śnienie dzienne (lucid daydreaming).

Psychoterapia jako proces śnienia razem

W terapii opartej na psychologii procesu terapeuta nie występuje w roli eksperta czy diagnosty – to raczej towarzysz śnienia, który pomaga klientowi zobaczyć, co właśnie się dzieje i jaki jest głębszy sens danego doświadczenia.

Praca z terapeutą przypomina wspólne zanurzenie się w sen – jego obrazy, postaci, emocje i potencjały. To przestrzeń, gdzie nie tylko można „zrozumieć siebie”, ale doświadczyć siebie inaczej, w sposób wykraczający poza codzienne nawyki i definicje.

Kiedy i dla kogo?

Psychoterapia oparta o sny w ujęciu psychologii procesu sprawdza się szczególnie w sytuacjach:

• kryzysów egzystencjalnych i tożsamościowych;
• doświadczeń granicznych, duchowych, mistycznych;
• problemów psychosomatycznych;
• poszukiwania sensu, kierunku, głębszego kontaktu z samym sobą.

Krzysztof Barwiński – od ponad 20 lat pracuje z ludźmi wspierając rozwój indywidualny, jak i biznesowy klientów. Jest doświadczonym konsultantem, trenerem, coachem i wykładowcą studiów podyplomowych dla managerów realizowanych przez Politechnikę Gdańską. Posiada uprawnienia psychoterapeuty oraz rekomendacje Polskiego Towarzystwa Psychologii Procesu (PTPP) do prowadzenia terapii indywidualnej, dla par i pracy z grupami pod stałą superwizją nauczyciela psychologii zorientowanej na proces. Podstawową metodą jego pracy jest Psychologia Procesu (Processwork) oparta na psychologii C.G Junga. Certyfikowany Konsultant Brytyjskiego Instytutu AQR International w obszarze odporności psychicznej MTQ48 oraz Zintegrowanego Modelu Przywództwa ILM72. Posiada prawo do korzystania z Modelu FACET5, który bada osobowość zawodową.

Tekst pochodzi z 11. numeru rocznika „Otwarte Bramy”. Z pełną treścią czasopisma można zapoznać się tutaj – kliknij i sprawdź.