Jak pomóc osobie bliskiej w kryzysie?

Kryzysów życiowych doświadcza większość ludzi. Często mamy wokół siebie osoby, które właśnie przechodzą kryzys lub mają go za sobą, niezależnie od tego, czy sami znaleźliśmy się kiedyś w podobnej sytuacji. Brak osobistych doświadczeń nie oznacza jednak, że powinniśmy pozostawać obojętni na trudności innych, zwłaszcza bliskich nam osób. Dla własnego i cudzego zdrowia warto wiedzieć, w jaki sposób i w jakim zakresie możemy samodzielnie udzielić tzw. pierwszej pomocy psychologicznej. W tym tekście przedstawiam kilka narzędzi, które mogą pomóc we wspieraniu drugiej osoby.

Podejście

Osoby doświadczające kryzysu – psychicznego, fizycznego, życiowego lub innego – zwykle funkcjonują gorzej niż na co dzień. U każdego może się to objawiać inaczej, najczęściej jednak dotyczy sfery poznawczej lub emocjonalnej. Warto pamiętać, że osoba przechodząca trudny okres może interpretować nasze słowa inaczej, niż byśmy tego chcieli. Dlatego podstawą niemal każdego aspektu komunikacji, pomocy i relacji są cierpliwość oraz zrozumienie. Dzięki nim osoba potrzebująca wsparcia może poczuć się otoczona troską i ciepłem, niezależnie od tego, czego doświadcza i z jakimi trudnościami się mierzy.

O tym, jak rozpoznawać kryzys u siebie lub innych, przeczytasz tutaj: [odnośnik].

Z perspektywy bliskiej osoby kryzys może wydawać się niezrozumiały, zwłaszcza gdy sami nie znamy podobnych problemów. Oprócz doraźnego wsparcia, cierpliwości, akceptacji i empatii warto zdobywać wiedzę na temat trudności, z którymi mierzy się bliska osoba. Dzięki temu łatwiej zrozumiemy, co może przeżywać i czego może od nas potrzebować.

Co mówić, a czego unikać?

Komunikacja jest ważna w każdej relacji, a w sytuacji kryzysowej wymaga szczególnej uwagi. Nie pozwólmy, by emocje wzięły górę, a frustracja zdominowała nasze myślenie i odwróciła uwagę od drugiej osoby. Kiedy wspieramy, skupmy się na niej, nie na sobie. Unikajmy kierowania rozmowy na własne doświadczenia, nawet jeśli pozornie wiążą się z aktualnym problemem. Najważniejsze pytania, jakie możemy zadać, to: „Czego ode mnie potrzebujesz?” oraz „Co mogę dla ciebie zrobić?”. W wielu sytuacjach wystarczy bycie obok, uważne słuchanie i powstrzymanie się od oceniania. Zwracajmy uwagę, czy nie sięgamy po stereotypy i banalizujące sformułowania, takie jak: „inni mają gorzej”, „każdy tak ma”, „nie przejmuj się” czy „nie przesadzaj”. Niektórzy mogą twierdzić, że na przykład surowe lub agresywne zachowania rodziców w ich dzieciństwie „zadziałały”, ponieważ dziś funkcjonują normalnie. Nie oznacza to jednak, że takie postępowanie było właściwe. Podobne komentarze mogą sprawić, że osoba w kryzysie uzna się za zbyt wrażliwą lub słabą, zacznie myśleć, że coś jest z nią nie tak albo że jej problemy nie mają znaczenia. Takie reakcje podważają zaufanie, które jest kluczowe dla poprawy samopoczucia w trudnych sytuacjach. Najważniejsze jest więc nieocenianie. Osoba w kryzysie zwykle już czuje się przytłoczona sytuacją, dlatego nawet pozornie niewinna ocena może ją dodatkowo zranić. W rozmowie należy przede wszystkim słuchać. Uważna reakcja na to, czym dzieli się druga osoba, pozwoli lepiej dopasować wsparcie do jej potrzeb.

Jak postępować?

Każda sytuacja jest inna i wymaga podejścia dostosowanego do osoby oraz problemu. Zawsze jednak trzeba pamiętać o granicach własnej pomocy. Bliska osoba nie zastąpi terapeuty, nie wyprowadzi kogoś samodzielnie z kryzysu, nie przepisze leków ani nie przeprowadzi zabiegu. W razie potrzeby należy skontaktować się z odpowiednim specjalistą lub placówką. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia, na przykład przy próbie samobójczej, trzeba wezwać pogotowie ratunkowe albo skontaktować się z ośrodkiem interwencji kryzysowej. Można również zadzwonić na telefon zaufania lub skorzystać z czatu wsparcia. W pozostałych sytuacjach warto skonsultować się z psychiatrą, psychologiem lub psychoterapeutą. Funkcjonuje wiele placówek oferujących szybką i profesjonalną pomoc osobom w kryzysie. Nie wolno bagatelizować trudności drugiej osoby ani porównywać ich z problemami innych ludzi, większymi czy mniejszymi. Jeśli coś jest dla kogoś źródłem cierpienia lub traumy, jego doświadczenie jest realne i nie powinno być kwestionowane.

Jakie sytuacje powinno się zgłaszać do specjalistów niezwłocznie:

• myśli samobójcze lub próba samobójcza,
• samookaleczenia,
• zagrożenie życia lub zdrowia własnego bądź innych osób,
• utrata kontaktu z rzeczywistością, np. psychoza, mania lub urojenia,
• przemoc w rodzinie lub relacji – fizyczna, psychiczna, ekonomiczna albo emocjonalna,
• nagłe, wyraźne zmiany zachowania.

Ważne kontakty pomocowe:

116 123 – Kryzysowy Telefon Zaufania dla Dorosłych

800 70 22 22 – Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym

116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży

800 120 002 – Niebieska Linia (Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie)

www.coucb.pl – anonimowy czat i telefon zaufania dla osób do 26. roku życia

www.czytoja.pl – serwis oferujący kwestionariusz, który pomaga rozpoznać, czy dana osoba doświadcza przemocy, nazwać swoją sytuację i poszukać pomocy

Pomaganie osobie w kryzysie bywa bardzo trudne, ale jest niezwykle potrzebne i może mieć dla niej ogromne znaczenie. Nie należy jednak nikogo zmuszać do rozmowy ani działania. Najważniejsze jest to, by być obok, słuchać i w razie potrzeby odpowiednio reagować. Trzeba również dbać o własny dobrostan. Jeśli nie jesteśmy w stanie udzielić pełnego wsparcia lub sytuacja nas przytłacza, powiedzmy o tym wprost. Możemy pomóc w znalezieniu innej formy wsparcia i określić, kiedy jesteśmy dostępni, ale nie powinniśmy brać na siebie zadań, których nie udźwigniemy. Mogłoby to zaszkodzić zarówno nam, jak i osobie w kryzysie.

Autorka: Natasza Jurkowska