Skąd wiem, że potrzebuję pomocy? O kryzysie psychicznym i wskazaniach do szukania wsparcia

W świecie, w którym wszystko dzieje się szybko, pociągi pędzą, kariery rozwijają się w zawrotnych tempie, a Ty budzisz się rano i znów pomijasz śniadanie, by zdążyć na czas, trudno czasem pochylić się nad samym sobą i rozpoznać sygnały świadczące o pogarszającym się samopoczuciu. Z drugiej zaś strony żyjemy w świecie nieograniczonego dostępu do informacji: wystarczy wpisać pojedynczy objaw w wyszukiwarkę, by natknąć się na dziesiątki możliwych wyjaśnień, od całkowicie niegroźnych po bardzo poważne. W tym natłoku nie zawsze łatwo oddzielić to, co rzeczywiście powinno zwrócić naszą uwagę, od tego, co jest jedynie źródłem niepotrzebnego niepokoju. Nie inaczej jest ze zdrowiem psychicznym. Mimo łatwego dostępu do Internetu, zagadnienie to często wiąże się z dezinformacją. W erze fake newsów i sensacyjnych nagłówków, dotarcie do rzetelnych opracowań nie jest wcale łatwe. Dlatego może podejmijmy się tego zadania razem?

Czym jest kryzys psychiczny?

Zacznijmy od wyjaśnienia pojęcia kryzysu psychicznego. Jest to to stan zachwiania równowagi psychicznej i emocjonalnej, kiedy to dotychczasowe sposoby radzenia sobie zawodzą. Często towarzyszą mu objawy psychosomatyczne, czyli dolegliwości fizyczne wywołane lub nasilone czynnikami psychicznymi. Kryzys jest odpowiedzią na trudny etap w życiu lub nagłe, trudne do przezwyciężenia zdarzenie. Przykładem może być rozstanie, utrata pracy, śmierć bliskiej osoby lub doświadczenie przemocy. Zjawisko to jest ograniczone w czasie, jednak bez odpowiedniego wsparcia może przerodzić się w zaburzenie lub szkodliwe zachowanie, tworząc błędne koło i utrudniając powrót do równowagi oraz dobrostanu. Prawidłowo zaś udzielone wsparcie to szansa na odkrycie swoich zasobów, odzyskanie poczucia kontroli nad sytuacją i samorozwój. Specjalistyczna pomoc udzielona w takiej sytuacji będzie miała niejednokrotnie charakter krótkoterminowy, na przykład w formie kilku spotkań z psychologiem specjalizującym się w interwencji kryzysowej.

Oznaki kryzysu

Stan utraty równowagi emocjonalnej przejawia się na wiele sposobów, w zależności od przyjętych strategii radzenia sobie. Przeważnie jednak, jako iż sytuacja kryzysu jest obciążeniem, przy którym zwykłe strategie zawodzą, będzie to b. Będziesz czuł/a, że sytuacja Cię przerasta. To z kolei nierzadko prowadzi do długotrwałego napięcia lub lęku. Taki stan może zwiastować wybuchy złości, a wszystkiemu towarzyszy niekiedy także poczucie winy czy krzywdy.

Warto jednak pamiętać, że płaszczyzna emocjonalna objawia się także poprzez inne sfery funkcjonowania. Jak już zostało wspomniane wcześniej, bywa że naruszone zostaje zdrowie psychosomatyczne, a więc objawami mogą być na przykład nudności, „niewyjaśnione” bóle głowy czy brzucha. Nasze zdrowie psychiczne jest silnie powiązane z doświadczeniami płynącymi z ciała i jeśli coś będzie nie tak, to właśnie w nim będą się często uwidaczniały nasze trudności, konflikty i kryzysy. Nie należy więc tego bagatelizować. Zamiast tego lepiej wsłuchiwać się te sygnały i na bieżąco na nie reagować.

Zarza się, że do wszystkiego dołącza zaburzenie zdolności poznawczych. W takiej sytuacji możesz doświadczać problemów z koncentracją, a proste zadania czy decyzje mogą nagle nastręczać trudności. Wszystkie te czynniki będą z kolei mocno wpływać na Twoje codzienne funkcjonowanie oraz dokładać negatywnych emocji na zasadzie błędnego koła. Kluczowe jest, by reagować szybko.

Co ważne, kryzys psychiczny może czasem głęboko się nasilić, stając się stanem bezpośredniego zagrożenia zdrowia i życia. Tak jak nie wolno lekceważyć żadnych wczesnych oznak pogorszenia stanu psychicznego, tak też sygnały ostatecznego załamania wymagają natychmiastowego działania. Jeśli doświadczasz myśli rezygnacyjnych, fantazjujesz o śmierci lub planujesz odejście, pilnie poszukaj pomocy. Zadzwoń pod całodobowy numer wsparcia: 800 70 2222, powiedz o tym komuś bliskiemu i umów się do psychiatry lub psychologa. Twoje życie ma znaczenie.

Co jeśli problem trwa już dłuższy czas?

Załóżmy, że nie mierzysz się w tym momencie z żadnym kryzysem zgodnym z naszym ustalonym wyjaśnieniem. Coś innego cię męczy. Nie sypiasz zbyt dobrze, pomimo że starasz się dbać o higienę snu. Może od dłuższego czasu trudność sprawia ci wstanie rano i stawienie się w pracy, mimo że w gruncie rzeczy jest ona w porządku i nie wydarzyło się nic, co kazałoby Ci jej unikać. Być może bez wyraźnej przyczyny zaczynasz gubić myśli, Twoja mowa jest zdezorganizowana i nie możesz skoncentrować się na obowiązkach. A może już będąc nastolatkiem/ką, miałeś/aś problemy z kontrolą emocji i impulsów, a problem pozostał do dziś?

Czy kompulsywnie się objadasz, by łagodzić stres, sięgasz po używki ze zwiększającą się częstotliwością lub dochodzi u Ciebie do wybuchów agresji? Wszystkie te objawy są niezwykle istotne i są wskazaniem do pracy ze specjalistą. Twoja poranna niechęć może być oznaką rozwijającej się depresji, a zdezorganizowane myślenie początkiem epizodu psychotycznego. Zdrowia psychicznego nie należy bagatelizować, a na niepokojące sygnały trzeba reagować. Zgłoszenie się do psychologa, by pokierował Cię dalej lub do psychoterapeuty na dłuższą, głębszą pracę, jest w takich sytuacjach zdecydowanie wskazane.

Konkrety, czyli wykaz sygnałów do zbadania

• myśli samobójcze, fantazje dotyczące własnej śmierci
• samookaleczanie lub inne formy celowego wyrządzania sobie krzywdy
• przewlekle obniżony nastrój (utrzymujący się przez kilka tygodni lub dłużej)
• utrata zainteresowań i przyjemności z aktywności, które wcześniej cieszyły
• nasilony lęk, ciągłe zamartwianie się lub ataki paniki
• bezsenność lub inne utrzymujące się zaburzenia snu
• nadużywanie alkoholu, leków lub innych substancji psychoaktywnych
• objawy somatyczne bez jednoznacznego wyjaśnienia medycznego
• trudności w kontrolowaniu emocji i impulsów
• zachowania agresywne lub autodestrukcyjne
• dezorganizacja myślenia, mowy lub postrzegania rzeczywistości
• wycofanie społeczne i unikanie kontaktów z innymi
• chroniczne poczucie pustki, bezsensu lub osamotnienia
• powtarzające się trudności w budowaniu i utrzymywaniu satysfakcjonujących relacji
• utrata kontroli nad jedzeniem lub nadmierna koncentracja na kontroli masy ciała i nawyków żywieniowych
• wyraźne pogorszenie funkcjonowania w pracy, szkole lub życiu codziennym

Jeśli zadbałeś/aś o podstawy, czyli o sen, dietę i odpoczynek, a któryś z powyżej wymienionych problemów dalej się utrzymują, zgłoś się do specjalisty zdrowia psychicznego.

Przytoczmy na koniec myśl psychologa Carla Rogersa: jesteś ekspertem samego siebie. To, co dzieje się w Twoim przeżyciu emocjonalnym ma ogromne znaczenie i jeśli coś innego Cię niepokoi, z pewnością warto będzie to skonsultować.

Autorka: Julia Janiszewska